پایگاه خبری- اطلاع رسانی وب دا زنجان

پایگاه خبری وبدا-زنجان، دکتر نصیری قیداری در دومین رویداد C.talk که عصر شنبه 25 مهر با حضور چهره‌های علمی، فرهنگی و دانشگاهی و به همت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زنجان، در مرکز همایش‌های بین‌المللی روزبه برگزار شد، با اشاره به پیشینه تمدنی علم در ایران و گفت: ۱۷۵۰سال پیش نیاکان ما دانشگاه جندی‌شاپور را تأسیس کردند. واقعیتی تاریخی که سال ۲۰۱۷ در صحن یونسکو با حضور ۲۰۰ کشور جهان به عنوان کهن‌ترین دانشگاه جهان به ثبت رسید و سال‌ها پیش از پیدایش دانشگاه بولونیا با قدمت ۹۵۰ سال، پیشگامی علمی ایرانیان را اثبات کرد.

وی با ارتباط این پیشینه به مسئله تحمل عدم قطعیت، افزود: اگر اجداد ما در برابر سختی‌ها و اضطراب شرایط مبهم تسلیم می‌شدند، امروز این افتخارات رقم نمی‌خورد. همان‌گونه که خواجه نصیرالدین طوسی با درایتی کم‌نظیر، هولاکوخان مغول را برای ساخت رصدخانه مراغه مجاب و قانع کرد. رصدخانه‌ای که برای بیش از ۳۰۰ سال بزرگ‌ترین پایگاه رصدی دنیا به شمار می‌رفت و الهام‌بخش رصدخانه‌های مطرح و بزرگ دنیا شد.

دکتر نصیری قیداری با یادآوری راه‌اندازی نخستین دوره دکترای فیزیک کشور در سال ۱۳۶۸ در دانشگاه شیراز با همت پروفسور یوسف ثبوتی اظهار کرد: در شرایطی که تردیدهای فراوانی نسبت به موفقیت این دوره در تراز بین‌المللی وجود داشت، این تصمیم به بار نشست و زبده‌ترین اساتید فیزیک امروز کشور تربیت شدند. با این حال، در عصری که دنیا به سوی ساخت تلسکوپ‌های ۱۰، ۱۳و ۵۰ متری و طرح‌های مفهومی ۱۰۰ متری حرکت می‌کرد و رصدخانه‌های پیشرفته‌ای چون ایزو (ESO) در قله‌های پارانال شیلی فعال بودند، امکانات رصدی ایران محدود به تلسکوپ‌های کوچک نیم‌متری بود.

وی افزود: جامعه علمی ما نمی‌توانست تا ابد تنها نظاره‌گر داده‌های خام تلسکوپ‌های فضایی نظیر هابل یا جیمز وب بماند و این انگیزه و مسئولیت‌پذیری وجود داشت تا با تحمل خار مغیلان، گام‌های بلند علمی برداشته شود. از همین رو مطالعات مکان‌یابی رصدخانه ملی از سال ۱۳۷۹ در ایران آغاز شد.

چالش‌های آغازین؛ ساخت تجهیزات بومی و انتقال دانش بین‌المللی به زنجان

دکتر نصیری قیداری با بیان اینکه در نقطه آغاز، کشور هیچ دانش و تجربه مدونی در زمینه مکان‌یابی رصدی نداشت و شرایط سراسر عدم قطعیت بود، گفت: با این حال، با برقراری ارتباطات هدفمند بین‌المللی، مارک سارازین، معمار مکان‌یابی بزرگ‌ترین رصدخانه‌های جهان و رصدخانه جنوبی اروپا، به همراه دانشمندان سرشناسی همچون پروفسور گونل، پروفسور کِرسی از فرانسه، پروفسور تاندون از هند و دکتر خاچیکیان از ارمنستان به ایران آمدند و کارگاه تخصصی مکان‌یابی را در دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان دایر کردیم.

وی خاطرنشان کرد: طی مأموریتی علمی در دانشگاه نیس فرانسه، با حمایت پروفسور فرخ وکیلی، رئیس وقت رصدخانه این دانشگاه، و فرانسوا مارتین، تخصص‌های تکمیلی کسب شد و هم‌زمان در دانشگاه علوم پایه زنجان، به همت چهره‌هایی چون دکتر درودی و دکتر خالصی‌فرد، ابزارهای پیشرفته پایش جو در داخل کشور بومی‌سازی و ساخته شدند.

۹ سال کاوش شبانه‌روزی بر فراز قله‌های ایران

مدیر پیشین کمیته مکان‌یابی رصدخانه ملی، با نمایش تصاویری از شب‌های دشوار رصد در شرایط یخ‌بندان در قله‌های کرمان، خراسان جنوبی، اصفهان و قم تصریح کرد: بیش از ۶۰ محقق و دانشجوی باانگیزه به مدت ۹ سال در شرایط سخت جوی، یخبندان و بر فراز قله‌ها، با چادر و ژنراتورهای برق شب‌ها تا صبح به داده‌گیری پرداختند. در ابتدا، داده‌های هواشناسی ۵۰ ساله کشور و اطلاعات ۲۵ ساله ماهواره هواشناسی "متیوست" با همراهی مهندس حسنعلی‌زاده جمع‌آوری و تحلیل شد و سپس پایش مستقیم میدانی در قله‌های منتخب نظیر کلاه‌قاضی، مزارکاهی، سیرچ، نیزوا و گرگش رقم خورد.

وی ادامه داد: پروژه از سال ۱۳۸۴ و پس از اثبات علمی توجیه‌پذیری طرح و تلاش‌های اساتیدی چون دکتر رضا منصوری و دکتر ثبوتی در هیئت دولت وقت به عنوان طرح کلان ملی مصوب شد و در ادامه نیز با حمایت‌های اعتباری و پیگیری‌ها به سرانجام رسید. در این فرایند، مطالعات پیچیده‌ای شامل هواشناسی، دید نجومی (Seeing)، لرزه‌خیزی، آلودگی نوری و رطوبت به اجرا درآمد که حتی فارغ‌التحصیلان آن طرح، امروز از پژوهشگران برجسته سازمان‌های بین‌المللی نظیر ناسا هستند.

قله گرگش؛ شاهکار مهندسی و پنجره نوین ایران به کیهان 

دکتر نصیری قیداری با اشاره به نتیجه پایانی این مطالعات اعلام کرد: پس از ۹ سال کار منسجم، سرانجام قله ۳۶۰۰ متری "گرگش" در حوالی کاشان به عنوان برترین سایت رصدی کشور شناخته شد. سایتی ممتاز که از منظر شاخص دید نجومی در کنار برترین سایت‌های جهان مانند پارانال شیلی و لاپالمای اسپانیا قرار می‌گیرد.

وی در پایان با اشاره به بهره‌برداری از این دستاورد عظیم ملی و نصب تلسکوپ ۳.۴ متری مجهز به فناوری اپتیک فعال بر فراز قله گرگش گفت: خوشبختانه این تلاش‌ها پس از سال‌ها گذر از مشقت و ابهام به ثمر نشست و امروز اساتید و پژوهشگران کیهان‌شناسی و اخترفیزیک کشور می‌توانند با داده‌های باکیفیت این تلسکوپ در مرزهای بین‌المللی پژوهش کنند. با این دستاورد، خلأ جغرافیایی ایران در شبکه جهانی رصد پر شد و ما به جایگاهی شایسته در رصد بین‌المللی دست یافتیم.